پير جمال الدين محمد اردستانى

91

شرح الكنوز و بحر الرموز ( فارسى )

3 . نسخهء م : 3 . 1 . معرفى و مشخصات نسخه : اين نسخه تحت عنوان كليات پيرجمال اردستانى در مخزن كتابخانهء مرحوم ملك به شمارهء 5935 محفوظ است و توسط كاتبى نامعلوم به خط نستعليق خوش‌خطى نسبتا پخته و زيبا در تاريخى نامعلوم در 507 برگ 23 سطرى نوشته شده است . نوع جلد آن ميشن آلبالويى ضربى لبه پشت معرق گرانبها در ابعاد ( 8 / 721 / 12 ) و نوع كاغذ آن ترمه است . اين نسخه به ترتيب شامل : مرآة الافراد ، كنز الدقائق ، شرح الكنوز ( هر سه قسم ) ، تنبيه العارفين ، محبوب الصديقين ، قصايد ، غزليات ، قطعات و چند مثنوى كوتاه و تعدادى از رباعيات ميزان الحقائق است . اين نسخه نيز به‌طرزى بسيار زيبا و منحصربه‌فردى ترتيب و تزيين شده و شباهت فراوانى ميان آن و نسخهء اصلى از نظر نوع تزيين و تذهيب وجود دارد و امروز نيز از نفيس‌ترين نسخ خطى كتابخانهء ملك به شمار مىرود . اما اين نسخه داراى افتادگىهاى زيادى است . از جمله ابتداى رسالهء كنز الدقائق و 17 بيت اول آن از اين نسخه افتاده و فهرست‌نويسان نسخ به همين دليل اين رساله را دنبالهء رسالهء اول يعنى رسالهء مرآة الافراد دانسته‌اند و وجود آن را متوجه نشده‌اند . علاوه بر اين پايان قسم اول رسالهء شرح الكنوز و اوايل قسم دوم شرح الكنوز نيز از اين نتيجه افتاده است و همچنين رسالهء ميزان الحقائق كه حاوى رباعيات پيرجمال است نيز از آغاز و انتها افتادگى دارد و تنها رباعياتى از اواسط آن برجاىمانده است . و در آخر اينكه رساله‌هاى كوتاه ديگرى نيز در انتها وجود دارند كه بايد پس از بررسى دقيق ميزان دقيق افتادگى آنها مشخص شود . 3 . 2 . اصالت و درجهء اعتبار : اين نسخه نفيس به استناد نوع خط و كاغذ و نوع تزيينات بايد در اواخر قرن نهم و اوايل قرن دهم نوشته شده باشد . و به لحاظ اعتبار ، مطالب آن ( در رسالهء شرح الكنوز ) بسيار به مطالب نسخهء اصل شبيه است با اين تفاوت كه قسمتهاى منثور آن عمدا مختصر شده و تغييراتى پيدا كرده است . به همين دليل از نظر اعتبار در مرحلهء بعد از نسخهء اصل و « د » قرار دارد . اين نسخه با عنوان اختصارى « م » معرفى شده است .